नेपालमा जीवन बीमा: म्यादी कि सावधिक, कति बीमा चाहिन्छ र करमा छुट
नेपालमा बेचिने धेरैजसो जीवन बीमा बचत योजना हुन्, जसमा थोरै बीमा जोडिएको हुन्छ। कसैलाई यो उपयुक्त हुन्छ, तर परिवारको सुरक्षा नै उद्देश्य हो भने प्रायः धेरै कम खर्चमा धेरै ठूलो बीमा लिन सकिन्छ।
- म्यादी (टर्म) बीमाले अवधिभित्र मृत्यु भए मात्र भुक्तानी दिन्छ, त्यसैले प्रिमियमको तुलनामा सबैभन्दा ठूलो बीमा दिन्छ। सावधिक बीमाले अवधि पूरा हुँदा एकमुष्ट रकम पनि फिर्ता दिने भएकाले उही बीमाङ्कका लागि धेरै महँगो पर्छ।
- आ.व. २०८२/८३ मा नेपालको जीवन बीमा प्रिमियममा म्यादी बीमाको हिस्सा १% भन्दा कम थियो; ठूलो हिस्सा सावधिक प्रकारका योजनाको थियो।
- सामान्य नियम: वार्षिक आम्दानीको करिब १० गुणा बीमाङ्क, साथै परिवारले तिर्नुपर्ने कर्जा।
- वर्षमा रू ४०,००० सम्मको जीवन बीमा प्रिमियम (र रू २०,००० सम्मको स्वास्थ्य बीमा प्रिमियम) करयोग्य आयबाट घटाउन पाइन्छ।
- किन्नुअघि कम्पनीले दाबीको कति भुक्तानी गर्छ हेर्नुहोस्। सबै १४ जीवन बीमा कम्पनी तुलना गर्नुहोस्।
This page is also available in English: Life Insurance in Nepal: Term vs Endowment, How Much Cover and Tax Savings
नेपालमा जीवन बीमाका मुख्य प्रकार
| योजना | के दिन्छ | कसका लागि |
|---|---|---|
| म्यादी (टर्म) | अवधिभित्र मृत्यु भए बीमाङ्क; बाँचे केही पनि होइन। | परिवार वा कर्जाका लागि सबैभन्दा कम खर्चमा धेरै सुरक्षा। |
| सावधिक | मृत्यु भए बीमाङ्क, वा अवधि पूरा हुँदा बीमाङ्क र बोनस। | लामो समयको अनिवार्य बचतसँगै केही सुरक्षा। |
| अग्रिम भुक्तानी सावधिक (मनी ब्याक) | केही वर्षको फरकमा बीमाङ्कको केही भाग, बाँकी अवधि पूरा हुँदा। | नियमित रकम चाहनेलाई, बढी प्रिमियममा। |
| आजीवन | जीवनभर बीमा, प्रायः ९९ वा १०० वर्षसम्म। | हकवालालाई निश्चित रकम छोड्न। |
| बालबालिका योजना | पढाइ वा विवाहका लागि तोकिएको उमेरमा एकमुष्ट रकम; अभिभावकको मृत्यु भए प्रायः प्रिमियम मिनाहा। | बच्चाको भविष्यका लागि बचत। |
| वैदेशिक रोजगार म्यादी | श्रम स्वीकृति लिएर विदेशमा काम गर्दाको बीमा। | वैदेशिक रोजगारीमा जानेका लागि अनिवार्य। |
म्यादी र सावधिक: बीमाङ्क किन यति फरक?
सावधिक बीमामा तपाईंको प्रिमियमको ठूलो भाग बचतमा जान्छ, जुन बीमा कम्पनीले लगानी गरेर अवधि पूरा हुँदा बोनससहित फिर्ता दिन्छ। वास्तविक जोखिम बीमामा सानो भाग मात्र जान्छ। म्यादी बीमामा पूरै प्रिमियम बीमामै जान्छ, त्यसैले उही वार्षिक रकमले धेरै गुणा ठूलो बीमाङ्क किन्न सकिन्छ। तर अवधि पार गरेर बाँचे म्यादी बीमाले केही फिर्ता दिँदैन।
नेपालको बजार उल्टो दिशामा ढल्केको छ। आ.व. २०८२/८३ मा सावधिक प्रकारका योजना (सावधिक, अग्रिम भुक्तानी, रूपान्तरित सावधिक र बालबालिका योजना) ले जीवन बीमा प्रिमियमको करिब ८७% ओगटे, म्यादी बीमाको हिस्सा १% भन्दा कम थियो (प्राधिकरणको असार २०८३ को मासिक तथ्याङ्क)। सुरक्षा नै उद्देश्य हो भने अभिकर्ताले सिफारिस गरेको योजनासँगै म्यादी बीमाको दर पनि माग्नुहोस्।
धेरैले अपनाउने तरिका "म्यादी बीमा किन्ने, बचेको पैसा लगानी गर्ने" हो: चाहिने जति बीमाका लागि म्यादी बीमा लिने, र बचेको रकम मुद्दती निक्षेप वा अन्य लगानीमा राख्ने। निर्णय गर्नुअघि सावधिक बीमाको अनुमानित फिर्ता रकमलाई उही पैसा आजको दरमा मुद्दती निक्षेपमा राख्दा कति हुन्छ, त्यससँग तुलना गर्नुहोस्।
कति जीवन बीमा चाहिन्छ?
- वार्षिक आम्दानीको करिब १० गुणाबाट सुरु गर्नुहोस्।
- परिवारले तिर्नुपर्ने कर्जा जोड्नुहोस्, जस्तै घर कर्जा वा गाडी कर्जा।
- बच्चाको पढाइ जस्ता ठूला भावी खर्च जोड्नुहोस्।
- बचत र भइरहेको बीमा घटाउनुहोस्, रोजगारदाताले गरिदिएको सामूहिक बीमासमेत।
परिवार तपाईंको आम्दानीमा निर्भर रहने वर्षहरू ढाक्ने गरी अवधि रोज्नुहोस्, सामान्यतया कान्छो बच्चाको पढाइ नसकिउन्जेल वा कर्जा चुक्ता नहुन्जेल।
बीमा प्रिमियममा कर छुट
नेपालको आयकर नियमअनुसार वर्षमा रू ४०,००० सम्मको जीवन बीमा प्रिमियम र रू २०,००० सम्मको स्वास्थ्य बीमा प्रिमियम करयोग्य आयबाट घटाउन पाइन्छ। यी दुई सीमा छुट्टाछुट्टै हुन्। २०% करको दायरामा पर्ने व्यक्तिले रू ४०,००० जीवन बीमा प्रिमियम तिर्दा करिब रू ८,००० कर बचत गर्छन्। कर विवरण बुझाउनुअघि आन्तरिक राजस्व विभाग वा रोजगारदाताको तलब शाखासँग हालको सीमा पक्का गर्नुहोस्। आफ्नो कर आयकर क्यालकुलेटरमा अनुमान गर्न सक्नुहुन्छ।
बीमा कम्पनी कसरी छान्ने
- दाबी भुक्तानीको रेकर्ड: हरेक कम्पनीले दाबीको कति भुक्तानी गर्यो, हाम्रो दाबी भुक्तानी पेजमा हेर्नुहोस्।
- स्वास्थ्यको सही विवरण दिनुहोस्: लुकाइएको रोग जीवन बीमा दाबी अस्वीकृत हुने सबैभन्दा सामान्य कारण हो।
- पूरा अवधिभर तिर्न सक्ने प्रिमियम रोज्नुहोस्: सावधिक बीमा सुरुका वर्षमै छोड्दा (सरेन्डर गर्दा) प्रायः तिरेको भन्दा धेरै कम फिर्ता आउँछ।
- हकवाला तोक्नुहोस् र बीमालेख कहाँ राखिएको छ भनेर उहाँलाई बताउनुहोस्।
- अभिकर्ताको इजाजतपत्र हेर्नुहोस्: बीमा अभिकर्ताले नेपाल बीमा प्राधिकरणको इजाजतपत्र लिएको हुनुपर्छ।
बारम्बार सोधिने प्रश्न
म्यादी कि सावधिक, कुन बीमा राम्रो?
परिवारको सुरक्षाका लागि म्यादी बीमाले उही प्रिमियममा धेरै ठूलो बीमा दिन्छ। सावधिक बीमा केही सुरक्षासहित अनिवार्य बचत चाहनेलाई उपयुक्त हुन्छ, तर पहिले यसको अनुमानित प्रतिफल मुद्दती निक्षेपसँग तुलना गर्नुहोस्।
जीवन बीमा प्रिमियममा कति कर छुट पाइन्छ?
वर्षमा रू ४०,००० सम्मको जीवन बीमा प्रिमियम र छुट्टै रू २०,००० सम्मको स्वास्थ्य बीमा प्रिमियम करयोग्य आयबाट घटाउन पाइन्छ। कर विवरण बुझाउनुअघि आन्तरिक राजस्व विभागसँग हालको सीमा पक्का गर्नुहोस्।
कति जीवन बीमा चाहिन्छ?
सुरुवातका लागि वार्षिक आम्दानीको करिब १० गुणा, त्यसमा परिवारले तिर्नुपर्ने कर्जा र पढाइ जस्ता ठूला भावी खर्च जोड्ने, अनि बचत र भइरहेको बीमा घटाउने।
जीवन बीमाको प्रिमियम तिर्न छोडे के हुन्छ?
छिट्टै छोडे बीमालेख खारेज हुन सक्छ। लामो समय चलेको सावधिक बीमाको समर्पण (सरेन्डर) मूल्य हुन सक्छ, तर सुरुका वर्षमा यो प्रायः तिरेको प्रिमियमभन्दा धेरै कम हुन्छ। म्यादी बीमाको समर्पण मूल्य हुँदैन।
Byajdar ले बीमा बेच्दैन। हामीलाई नेपाल बीमा प्राधिकरणले इजाजत दिएको छैन र बीमा कम्पनीबाट कुनै कमिसन लिँदैनौँ। बीमा कम्पनीबाट सिधै वा इजाजतप्राप्त अभिकर्ताबाट किन्नुहोस्। हामी अंक कसरी संकलन गर्छौँ भन्ने हाम्रो विधिमा हेर्नुहोस्।